آمونیوم نیترات چیست و چگونه موجب انفجار مرگ‌بار در لبنان شد؟

آمونیوم نیترات چیست و چگونه موجب انفجار مرگ‌بار در لبنان شد؟

آمونیوم نیترات چیست و چگونه موجب انفجار مرگ‌بار در لبنان شد؟

آمونیوم نیترات که ظاهرا انفجار مهیب دیروز در بیروت، پایتخت لبنان را به‌وجود آورد، تا امروز عامل بسیاری از انفجارهای تصادفی و بمب‌گذاری‌های تروریستی بوده است. اصلی‌ترین کاربرد آمونیوم نیترات استفاده به‌عنوان ماده‌ی افزودنی به کود برای کمک به خاک‌های دچار کمبود نیتروژن است. تولید جهانی این ماده به بیش از بیست‌میلیون تن در سال رسیده است و درنتیجه، مقدار فراوانی از آن اکنون در اطراف ما وجود دارد.

آمونیوم نیترات اکسید‌کننده‌ای به‌شدت مؤثر است و به پتاسیم نیتراتی شباهت دارد که ماده‌ی اکسیدکننده در باروت است. توانایی اکسیدکنندگی بدین‌معنا است که آمونیوم نیترات در سطح اتمی، الکترون‌ها را در واکنشی شیمیایی از دیگر اجزا جدا می‌کند و احتراق سوخت‌ها را با افزایش اکسیژن موجود دراختیار آن سوخت‌ها افزایش می‌دهد. به‌منظور آغاز واکنش، آمونیوم نیترات باید با شعله‌ی باز یا دیگر منابع اشتعال تماس برقرار کند. در حادثه‌ی بیروت، متخصصان اشاره می‌کنند که وسایل آتش‌بازی در انفجار دخیل بوده‌اند.

به‌منظور ایجاد قدرت انفجاری، آمونیوم نیترات معمولا با نفت کوره ترکیب می‌شود تا ماده‌ای به‌نام آنفو را به‌وجود آورد؛ مخلوطی انفجاری کندسوز (ضعیف) که در وزن یکسان درمقایسه‌با مواد منفجره‌ی امروزی نظیر C4، قدرت بسیار کمتری دارد؛ اما تولیدش بسیار ارزان است. هرچند مواد انفجاری کندسوز سرعت سوختن سریعی دارند، برخلاف مواد منفجره‌ی قوی، کُندتر از سرعت صوت می‌سوزند و همین امر موجب می‌شود به‌‌وضوح قدرت تخریب کمتری داشته باشند. آنفو در معدن‌کاوی و ساخت‌وساز به‌کار می‌رود.

آمونیوم نیترات به‌عنوان کود آورنده‌ی حیات است؛ اما آنفو می‌تواند ماده‌ای مرگ‌بار باشد و ازآنجاکه ساختش در مقادیر زیاد آسان است، نزد تروریست‌ها محبوبیت فراوانی دارد. صرفا ترکیب گازوئیل با چندین کیسه کود آمونیوم نیترات، می‌تواند به ساخت ماده‌ی منفجره منجر شود. عیب آنفو این است که منفجرکردن آن نسبتا دشوار است. وقتی تیموتی مک‌وی در سال ۱۹۹۵ نقشه‌ی بمب‌گذاری در اوکلاهاما سیتی آمریکا را کشید، نتوانست هیدرازین، گزینه‌ی انفجاری خود یا مقدار کافی TNT را تهیه کند. بااین‌حال، وی به‌آسانی بیش از ۲۲۰۰ کیلوگرم آمونیوم نیترات به‌دست آورد و درنهایت، با ساخت بمب به‌وسیله‌ی آن، موجب کشته‌شدن ۱۶۸ نفر شد.